20160120

3.2.52 लक्षणे जायापत्योष्टक्

हन् with लक्षण कर्त्ता and with जाया or पति as कर्मवाची उपपद has टक् (the टकार and ककार are इत्). For example, जायां हन्तीति - जाया हन् टक् - जाया हन् अ - जायाघ्न् अ - जायाघ्न.

20160115

3.2.51 कुमारशीर्षयोर्णिनिः

हन् with कुमार, शीर्ष as कर्म उपपद has णिनि (णिनि's इकार after णकार and णकार itself are both इत्). For example, कुमारं हन्तीति - कुमार अम् हन् णीनि - कुमर हन् इन् (हो हन्ते - , हनस्तो चिण्णलोः) - कुमार घन् इन् - कुमारघत् इन् - कुमार घातिन् (अत उपधायाः) - कुमारघातिन् सु - कुमारघाती.

3.2.50 अपे क्लेशतमसोः

हन् with अप-prefix and with क्लेश, तमस् as कर्म उपपद has ड. For example, क्लेशाऽपहः.

3.2.49 आशीषि हनः

हन् with आशीर्वाद sense in कर्म उपपद has ड. For example, शत्रून् वध्यात् ते पुत्रः - शत्रु हन् ड - शत्रु ह् अ - शत्रुहः.

3.2.48 अन्ताऽत्यन्ताऽध्वदूरपारसर्वाऽनन्तेषु

गम् with अन्त,अत्यन्त,अध्व,दूर,पार,सर्व,अनन्त as कर्म उपपद has ड (which is अन्त्य through चुटू). For example, अन्तं गच्छतीति - अन्त गम् ड - अन्त ग् अ सु - अन्तगः.

3.2.47 गमश्च

गम् with सञ्ज्ञा sense in कर्म उपपद has खच्. For example, सुतङ्गमः.

3.2.46 सञ्ज्ञायां भृतॄवृजिधारिसहितपिदमः

भृ,तॄ,वृ,जि,धारि,सहि,तपि,दम् with सञ्ज्ञा sense in both कर्म and सुबन्त as उपपद has खच्. For example, विश्वं बिभर्त्तीति - विश्व मुम् भृ खच् - विश्वम्भर.

3.2.45 आशिते भुवः करणभावयोः

भू with आशित as सुबन्त उपपद in करण and भाव has खच्. For example, आशितम्भवः (one that is satisfied with), आशितम्भवम् (being satisfied).

3.2.44 क्षेमप्रियमद्रेऽण् च

कृ with क्षेम,प्रिय,मद्र as कर्म उपपद has अण् (खच् is also permitted at times). For example, प्रियकारः (प्रियङ्करः).

3.2.43 मेघर्त्तिभयेषु कृञः

कृञ् with मेघ, ऋति,भय as कर्म उपपद has खच्. For example, भयङ्करः.

3.2.42 सर्वकूलाभ्रकरीषेषु कषः

कष् with सर्व,कूल,अभ्र,करीष as कर्म उपपद has खच्. For example, सर्वङ्कषः.

3.2.41 पूः सर्वयोर्दारिसहोः

दृ (ण्यन्त) with पुर् as कर्म उपपद and सह् with सर्व as कर्म उपपद have खच्. For example, पुरं दारयतीति - पुर दृणिच् खच् - पुरम् दारि अ (अमन्तत्व through वाचंयमपुरन्दरौ) - पुरम् दार् अ (णेरनिटि)- पुरम् दर् अ - पुरन्दर.

3.2.40 वाचि यमो व्रते

यम् with वाच् as कर्म उपपद has खच् (in व्रत sense). For example, वाचं यच्छतीति - वाच् यम् खच् - वाचम् यम् अ (वाचं यमपुरन्दरौ च) - वाचंयम.

3.2.39 द्विषत्परयोस्तापेः

तप् (ण्यन्त) with द्विषत्, पर as कर्म उपपद has खच्. For example, द्विषन्तं तापयतीति - द्विषत् ताप् इ खच् - द्विष मुम् त् ताप् इ अ - द्विषम् त् ताप् अ (खचि ह्रस्वः) - द्विषम्त् तप् अ - द्विषंतप् अ - द्विषन्तपः.

3.2.38 प्रियवशे वदः खच्

वद् with प्रिय, वश as कर्म उपपद has खश्. For example, प्रिय मुम् वद् खच् - प्रियम्वद.

3.2.37 उग्रम्पश्येरम्मदपाणिन्धमाश्च

उग्रम्पश्य,इरम्मद,पाणिन्धम are formed with खश् suffix.

20160104

3.2.36 असूर्यललाटयोर्दृशितपोः

दृश् with असूर्य as कर्म उपपद and तप् with ललाट as कर्म उपपद both have खश्. {rule} For example, असूर्यम्पश्यः, ललाटन्तपः.

3.2.35 विध्वरुषोस्तुदः

तुद् with विधु, अरुस् as कर्म उपपद has खश्. For example, विधुं तुदतीति - विधु मुम् तुद् श खश् - विधुंतुद.

3.2.34 मितनखे च

पच् with मित, नख as कर्म उपपद has खश्.{rule} For example, मितम्पचा ब्राह्मणी.

3.2.33 परिमाणे पचः

पच् with परिमाण(quantity)-indicating कर्म उपपद has खश् {rule}. For example, प्रस्थं पचतीति - प्रस्थ मुम् पच् शप् खश् - प्रस्थम्पच.